1. Home
  2. Docs
  3. Εμπορικές προσφορές και διαφημίσεις
  4. Εκπαιδευτικο περιεχομενο
  5. Παραπλανητικές διαφημίσεις

Παραπλανητικές διαφημίσεις

Η έννοια των παραπλανητικών διαφημίσεων μπορεί να περιλαμβάνει πολλά πράγματα. Μια διαφήμιση μπορεί να είναι παραπλανητική στους ισχυρισμούς και/ή στις εικόνες που παρουσιάζει και μπορεί να είναι το αποτέλεσμα είτε ψευδών ισχυρισμών και πληροφοριών που παραλείπονται είτε ισχυρισμών που δίνουν μια λανθασμένη εικόνα για το προϊόν. Ακολουθούν μερικά παραδείγματα παραπλανητικών διαφημίσεων.

Παραπλανητικοί ισχυρισμοί

Πηγή: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Glac%C3%A9au_vitaminwater.jpg

Οι διαφημίσεις μπορούν να είναι παραπλανητικές όσον αφορά τους ισχυρισμούς τους. Ένα κραυγαλέο παράδειγμα είναι η διαφημιστική εκστρατεία για το «Vitamin Water» (ένα προϊόν της Coca-Cola), το οποίο προωθήθηκε έντονα ως ένα ‘υγιεινό’ ποτό. Ωστόσο, κάθε μπουκάλι βρέθηκε να περιλαμβάνει μέχρι και 31 γραμμάρια ζάχαρης και στη συλλογική αγωγή που κατατέθηκε το 2015 η Coca-Cola αναγκάστηκε να αλλάξει την ετικέτα του ποτού και να πληρώσει πρόστιμο 2,7 εκατομμυρίων δολαρίων[1].

Οι ισχυρισμοί που γίνονται στις διαφημίσεις δε χρειάζεται απαραίτητα να είναι αναληθείς· μπορούν όμως να παραπλανήσουν τον καταναλωτή ώστε να πιστέψει κάποια πράγματα για το προϊόν τα οποία δεν είναι απαραίτητα αλήθεια. Οι εταιρείες πετυχαίνουν αυτές τις λανθασμένες εντυπώσεις χρησιμοποιώντας –μεταξύ άλλων τεχνασμάτων– προσεκτικά διατυπωμένες φράσεις, τις οποίες πιθανόν να έχετε ακούσει.

Κάποια παραδείγματα:

  • «Με επιστημονική φόρμουλα!»
    Η συγκεκριμένη φράση ακούγεται πολύ καθησυχαστική και υπονοεί ότι το προϊόν που προωθείται είναι επιστημονικά αξιόπιστο: τη συναντάμε κυρίως σε προϊόντα ομορφιάς, συμπληρώματα διατροφής, κ.λπ. Ωστόσο, αν το σκεφτούμε, δεν σημαίνει και πολλά. Είναι πολύ διαφορετικό από το «επιστημονικά αποδεδειγμένο», που σημαίνει ότι το προϊόν έχει υποστεί επιστημονικούς ελέγχους που αποδεικνύουν τα αποτελέσματά του. Αντίθετα, το «με επιστημονική φόρμουλα» υπονοεί μόνο ότι το προϊόν έχει παραχθεί σε ένα εργαστήριο με την ανάμειξη συστατικών/χημικών, κάτι που δεν εγγυάται αναγκαστικά την ποιότητά του.
  • «Περιορισμένα αποθέματα – προλάβετε!»
    Αυτή η φράση, ή άλλες παρόμοιες όπως, «η προσφορά ισχύει μέχρι εξαντλήσεως των αποθεμάτων», βασίζεται στον φόβο ότι μπορεί να «μείνουμε απ’ έξω», που κάνει αμέσως τον καταναλωτή να νιώσει ότι πρέπει να αγοράσει ένα προϊόν, επειδή είναι αποκλειστικό, επειδή αν περιμένει μπορεί να μην τα καταφέρει να αποκτήσει ποτέ μια τέτοια καλή ευκαιρία. Ωστόσο, αυτοί οι ισχυρισμοί είναι παραπλανητικοί, επειδή υπονοούν ότι το προϊόν είναι διαθέσιμο μόνο για μερικούς τυχερούς πελάτες και ότι τα αποθέματα σύντομα θα τελειώσουν, αλλά αυτό συνήθως δεν είναι αλήθεια.
  • «Βοηθά στο…»
    Αυτή είναι άλλη μια φράση που χρησιμοποιείται συχνά, συνήθως για προϊόντα για απόκτηση μυϊκής μάζας ή απώλεια κιλών, και συνήθως ακολουθείται από τη φράση «αν συνδυαστεί με μια ισορροπημένη διατροφή και άσκηση». Η φράση αυτή υπονοεί, περίτεχνα, ότι το προϊόν συμβάλλει στην επίτευξη απώλειας βάρους ή κάποιου άλλου θαυματουργού αποτελέσματος, χωρίς όμως να προσδιορίζει σε ποιο βαθμό.
  • «Μέχρι και Χ% έκπτωση»
    Αυτή είναι ίσως μια από τις πιο συνηθισμένες παραπλανητικές φράσεις σε αυτή τη λίστα! Το «μέχρι και 70% έκπτωση» σε κάνει αυτόματα να σκεφτείς ότι τα περισσότερα, αν όχι όλα τα προϊόντα, έχουν 70% έκπτωση, αλλά αν σκεφτούμε για μια στιγμή την πρόταση, θα δούμε ότι δε λέει αυτό που νομίζουμε εκ πρώτης όψεως. «Μέχρι 70%» έκπτωση σημαίνει έκπτωση από 0%-70% και αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ‘δόλωμα’ για να κάνει τους πελάτες να μπουν σε ένα κατάστημα ή μια ιστοσελίδα, μόνο για να διαπιστώσουν ότι τα προϊόντα που όντως έχουν 70% είναι πολύ λίγα και μάλλον χωρίς πολύ ενδιαφέρον.
  • «Σχεδιασμένο να…»
    Μια άλλη φράση που ακούγεται εντυπωσιακή, στην πραγματικότητα όμως δε σημαίνει κάτι, είναι η φράση «σχεδιασμένο να…». Αυτή η καρέκλα μπορεί να είναι «σχεδιασμένη να» σας απαλλάξει από όλα τα προβλήματα που έχετε στην πλάτη σας, δε σημαίνει απαραίτητα όμως ότι θα το κάνει. Αυτό το χάπι «είναι σχεδιασμένο να» κάνει τα μαλλιά σας δυνατά και λαμπερά, δε σημαίνει όμως ότι θα πραγματοποιήσει την υπόσχεσή του. Όπως και το «βοηθά στο…», έτσι και αυτή η φράση είναι μια ουδέτερη αλλά ελκυστική φράση που ξεγελά εύκολα τους πελάτες ώστε να αγοράσουν ένα προϊόν.

Όλοι αυτοί οι παραπλανητικοί ισχυρισμοί έχουν φτιαχτεί με πολλή προσοχή ώστε να δημιουργήσουν συγκεκριμένους συνειρμούς στους καταναλωτές χωρίς όμως να κάνουν απαραίτητα ψευδείς ισχυρισμούς, κάτι που θα επέφερε κυρώσεις από τις αρμόδιες αρχές που προστατεύουν τους καταναλωτές από ψευδείς διαφημίσεις.

Παραπλανητικές εικόνες

Πηγή: https://en.wikipedia.org/wiki/McDonald%27s_Israel#/media/File:Big_America_McDonalds_Israel.jpg

Οι καταναλωτές μπορούν επίσης να οδηγηθούν ώστε να πιστέψουν ότι ένα προϊόν είναι καλύτερο (πιο νόστιμο, πιο υγιεινό και πιο μεγάλο) από ό,τι είναι στα αλήθεια μέσω παραπλανητικών εικόνων. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι το φαγητό: έχετε ποτέ δει μια εικόνα όπως την πιο πάνω σε ένα μενού ταχυφαγείου ή σε μια γιγαντοαφίσα στον δρόμο και αμέσως να σας άνοιξε η όρεξη, ενώ στην πραγματικότητα το χάμπουργκερ που σας σέρβιραν να μην είχε και πολύ σχέση με την εικόνα; Οι διαφημιστές αφιερώνουν πολύ χρόνο, χρήμα και προσοχή στη δημιουργία τέλειων εικόνων για τα προϊόντα που διαφημίζουν, παραπλανώντας συχνά τους καταναλωτές ώστε να πιστέψουν ότι το χάμπουργκερ που αγόρασαν θα είναι εξίσου ζουμερό όσο αυτό της εικόνας, ότι η φουσκωτή πισίνα που αγόρασαν για τα παιδιά τους θα είναι εξίσου μεγάλη με αυτήν που δείχνει το κουτί, ότι το δωμάτιο του ξενοδοχείου που έκλεισαν θα είναι εξίσου ευρύχωρο και ευήλιο με αυτό της φωτογραφίας στην ιστοσελίδα. Δυστυχώς, τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται· μάλιστα, στην περίπτωση των φωτογραφίσεων φαγητού, οι διαφημιστές χρησιμοποιούν ακόμη και στοιχεία που δεν είναι φαγώσιμα, όπως π.χ. αφρό ξυρίσματος αντί κρέμα γάλακτος ή και χαρτόνια για να κάνουν τα χάμπουργκερ να φαίνονται ψηλότερα.

[1] https://www.reuters.com/article/coca-cola-vitaminwater-settlement/coke-to-change-vitaminwater-labels-to-settle-u-s-consumer-lawsuit-idUSL1N1211HX20151001

Was this article helpful to you? Yes 6 No